Dzieje Parafii

Nowa Wola przypuszczalnie nie została założona w drugiej połowie XVII wieku w hrabstwie Zabłudów, w sąsiedztwie folwarku Nowa Wola (pózniejsze Hieronimowo). Jeszcze w 1707r. miała wolniznę, tj. była zwolniona od różnego rodzaju opłat na rzecz dworu Zabłudów, gdyż znajdowała się w okresie karczowania i zagospodarowania przydzielonego jej obszaru ziemi - pisze Leszek Nos w "Monografii gminy Michałowo".
Parafia w Nowej Woli sięga korzeniami pierwszej połowy XVIII w. Akt fundacyjny mówi o erygowaniu tu parafii w 1743r. Drugi fundusz został nadany w 1746r. (zapewne po wybudowaniu świątyni), po którym cerkiew posiadała już, poza domem mieszkalnym, 45 dziesięcin ziemi uprawnej i łąk.
Prawdopodobnie już wcześniej istniała cerkiew, wybudowana przez mieszkańców Nowej Woli w uroczysku Kamienny Bród. Jednak stwierdzenie Leszka Nosa, że stojąca obecnie na cmentarzu parafialnym cerkiew jest ... przeniesioną w 1845r. z uroczyska Kamienny Bród cerkiewką ... nie wydaje się prawdziwa, gdyż według "Dokumentacji ewidencyjnej cmentarza prawosławnego w Nowej Woli" z 1986r. cerkiew cmentarna Zaśnięcia Matki Bożej została wybudowana w 1804r.
Proboszczem parafii na początku XIX w. był ks. Jan Bazylewski. Zapewne to on przyłączył parafię do Prawosławia w 1839r. Był już w podeszłym wieku, gdyż od 1837 roku miał pomocnika - ks. Jana Knyszyńskiego.
Prawdopodobnie ks. Jan Bazylewski zmarł na przełomie lat 1839-1840, a parafię nowowolską objął młody duchowny - ks. Michał Giereminowicz. Być może w tym właśnie okresie nastąpiła zmiana wezwania cerkwi z Narodzenia Bogurodzicy na św. archanioła Michała. Przyczyną mogło być to, że znacznie starszą cerkwią Narodzenia Matki Bożej była cerkiew w sąsiednim Gródku.
W październiku 1840r. Biskup Brzeski Michał (Hołubowicz) udzielił święceń kapłańskich Mikołajowi Bazylewskiemu, zapewne synowi ks. Jana. Młody Bazylewski, skierowany do Nowej Woli na wikarego, w 1842r. został tam proboszczem, po przeniesieniu się ks. M. Giereminowicza do sąsiedniej Potoki. W 1847r. ks. M. Bazylewski przenosi się do cerkwi w Szczytach. Na jego miejsce przyszedł stamtąd z kolei ks. Bazyli Pisankowski, który sprawował obowiązki duszpasterskie w Nowej Woli do 1858r.Następnym proboszczem został ks. Jan Rozdziałowski, który kierował parafią niemalże pół wieku i ukształtował jej nowe oblicze. Urodził się on w 1834r. i był człowiekiem nieprzeciętnym. Ukończył Litewskie Seminarium Duchowne w 1856r. i po otrzymaniu święceń kapłańskich od metropolity Józefa Siemaszki, został skierowany do jednej z parafii w Bielsku Podlaskim. Wkrótce przeniósł się do Nowej Woli, gdzie już w 1859r. założył na plebanii szkołę dla wiejskich dzieci, wyprzedzając oficjalne powołanie takowych o ćwierć wieku.
Wkrótce też ks. Jan zaczął uczyć śpiewu cerkiewnego nie tylko w szkole, ale po nabożeństwie w cerkwi i to wszystkich w niej obecnych. W 1883r. Biskup Brzeski Abramiusz, po wizytacji cerkwi, pisał w swoim sprawozdaniu: ...w nowowolskiej parafii przyuczono do śpiewu cerkiewnego około 500 osób. Wiele z nich może śpiewać całą liturgię, a około 100 może śpiewać także całą wieczernię, jutrznię i wsienoszcznuju...
Mieszkańcy Nowej Woli zaczęli wysyłać swoje dzieci do wyżej zorganizowanych szkół, po ukończeniu których podejmowały one pracę na niwie oświaty ludowej, w urzędach pocztowych i innych. Nowa Wola stała się więc centrum kulturalnym całej parafii i dalszych okolic.
Z równą energią, zapałem i zaangażowaniem ks. Jan sprawował obowiązki kapłańskie, a już w 1869r. został wicedziekanem białostockim.
W 1876r. do parafii należały: Nowa Wola, Kobylanka, Oziabły, Kuryły, Barszczewo, Lewsze, Planty, Łubicz-Bór, Koleśna, Supruny, Bendziugi, Suszcza, Krugły Lasek, Maciejkowa Góra, Odłóg, Tajnica, Juszkowy Gród, Ciwoniuki, Kuchmy i Podozierany. 3009 parafian obsługiwał sam proboszcz z dwoma psalmistami.
W 1878r. rozpoczął się duży remont cerkwi. Zmieniono pokrycie dachu, wybudowano nową kopułę oraz dzwonnicę, a także ogrodzono cerkiew murem z kamienia polnego. Wybudowano również nowy dom parafialny, prace trwały aż do 1881r.
W 1892r. ks. Jan Rozdziałowski został wyróżniony błogosławieństwem synodu z dyplomem, a w 1893r. odznaczony orderem św. Anny 3 stopnia. W 1897r. otrzymuje od synodu krzyż napierstnyj, a w 1903r. specjalny ozdobny egzemplarz Biblii. W dwa lata później został awansowany do godności protoijereja. Uwieńczeniem honorów stał się order św. Włodzimierza 4 stopnia w 50-lecie święceń kapłańskich, nadany 12 stycznia 1907r. Ks. Jan zmarł w wieku 73 lat. Jego grób, zachowany w dobrym stanie, znajduje się na parafialnym cmentarzu.
Rok wcześniej położono kamień węgielny pod budowę nowej cerkwi, która została wybudowana po drugiej stronie ulicy, naprzeciw starej. Świątynia ta, dedykowana narodzeniu patrona ks. Jana - św. Jana Chrzciciela, miała być dowodem szczególnej miłości parafian wobec swojego proboszcza.
Cerkiew wyświęcił 28 września 1908r. Biskup Białostocki Włodzimierz - wikariusz Diecezji Grodzieńskiej. Drewniana, na murowanym fundamencie, służy parafianom do dziś. Do nowej cerkwi przeniesiono wyposażenie ze starej, uzupełniając je nowymi ofiarami parafian, którzy na ten cel zebrali 1175 rubli.
W tym też czasie parafia uległa zmniejszeniu. Jesienią 1908r. została bowiem utworzona samodzielna parafia w Michałowie, do której zostały przepisane także okoliczne wsie. Liczba parafian nowowolskich zmalała z 3300 do 2470.
Po śmierci ks. Jana Rozdziałowskiego proboszczem w 1907r. został ks. Mikołaj Jerzykowski, przeniesiony z Różanegostoku. Funkcje duszpasterskie sprawował on w Nowej Woli aż do ewakuacji w 1915r.
Stara cerkiew św. archanioła Michała, ta sama, którą w 1743r. ufundowała Anna Radziwiłłowa, spłonęła podczas dużego pożaru wsi w 1915r. Jej miejsce upamiętnia marmurowy krzyż, ufundowany w 1960r. przez Bazylego Maksymiuka. Spłonęły także wszystkie budynki parafialne.
Powracający z bieżeństwa parafianie nie uzyskali zgody polskich władz administracyjnych na uruchomienie samodzielnej prawosławnej parafii. Przypisani do parafii w Michałowie, do 1928 roku nie mieli duszpasterza w swojej cerkwi. W 1928r. obowiązki opiekuna duchownego w cerkwi nowowolskiej zaczął pełnić ks. Borys Bogdanowicz, oficjalnie drugi psalmista w cerkwi michałowskiej. W 1929r. Ministerstwo Wyznań i Oświecenia Publicznego ostatecznie odmówiono zgody na utworzenie w Nowej Woli filii parafii michałowskiej. Ks. Borys sprawował przyjęte obowiązki do stycznia 1937r., kiedy przeniesiono go do Zabłudowa. Do października tegoż roku tymczasowym duszpasterzem został hieromnich Pamwa (Klucz). Następnie obowiązki te przejął ks. Anatol Korzun, następca ks. Borysa na etacie drugiego psalmisty w Michałowie.
Parafia nowowolska usamodzielniła się dopiero w 1940r. Pierwszym jej proboszczem został ks. Prokopiusz Puszkarewicz. Już w 1936r. za składki został kupiony dom w Nowej Woli, który przebudowano na plebanię, gdzie mógł zamieszkać proboszcz. Ks. Puszkarewicz zmarł w 1949r. i został pochowany na cmentarzu w Choroszczy.
Kolejnym proboszczem został wówczas ks. Włodzimierz Doroszkiewicz, który po uzyskaniu święceń kapłańskich w 1946r. był w Nowej Woli wikariuszem. Przeprowadził on remont wnętrza cerkwi i naprawę ogrodzenia. W 1952r. przenosi się do sąsiedniego Michałowa, a jego miejsce zajął przybyły z Juszkowego Grodu ks. Jan Filipowicz.
W czasie pięcioletniego pobytu do cerkwi kupiono dwa nowe duże dzwony (od wywiezienia w 1915r. dużych dzwonów cerkiew nie posiadała).
Następnie, po dwuletnim proboszczowaniu ks. Stefana Jakimiuka (1957-1959), parafię przejął ks. Jan Krzemiński, przeniesiony z Jaczna. Organizował on i przeprowadził zewnętrzny remont cerkwi i plebanii. W 1969r. został wybrany na spowiednika dekanatu gródeckiego, a w 1976r. władze cerkiewne nagrodziły go mitrą. Ks. Jan był proboszczem w Nowej Woli ponad dwadzieścia lat, do jesieni 1981r.
Następnie, przez dziesięć miesięcy, proboszczem był ks. Włodzimierz Parfien, który odszedł z Nowej Woli w lipcu 1982r. na własną prośbę, ze względu na zły stan zdrowia. Proboszczem został wówczas ks. Walerian Antosiuk, wikary z Fast. Jeszcze w 1982r. przeprowadził on duży remont plebanii. Nawiązał też bliższe kontakty z młodzieżą, które zaowocowały powstaniem parafialnego koła młodzieży prawosławnej.
Ks. Antosiuk opuścił Nową Wolę w 1992r. Pozostawił w kronice parafialnej dużo informacji o życiu parafii i swoich działaniach w ciągu dziesięciu lat.
Jego następcą został ks. Bazyli Ignaciuk, przeniesiony z Wierzchlesia w dekanacie sokolskim, który ukończył rozpoczęty remont cerkwi. Niestety, zmarł on nagle 21 marca 1995r. i pochowany został na cmentarzu dojlidzkim.
Przez pięć miesięcy parafia nie miała proboszcza. Dopiero 15 sierpnia 1995r. z Kruszynian został przeniesiony ks. Jarosław Szczerbacz, który pozostaje w Nowej Woli do dziś. Podjął się on trudu budowy nowego domu parafialnego, który obecnie cieszy oko mieszkańców wsi i wszystkich podróżnych. Doprowadził on też m.in. do odnowienia elewacji cerkwi oraz naprawy kamiennego ogrodzenia.

Czas założenia cmentarza parafialnego w Nowej Woli nie jest znany. W " Wiedomosti o cerkwi" z 1850r. napisano, że istnieje od niepamiętnych czasów. Można więc przypuszczać, że jest prawie rówieśnikiem samej parafii. W 1804r. na cmentarzu wybudowano, ze składek parafian, kaplicę Zaśnięcia Matki Bożej, która po wielu remontach, stoi do dzisiaj. Poświęcenia po remoncie dokonał Arcybiskup Białostocki i Gdański Sawa 13 września 1987r. Cerkiew ta jest zabytkiem architektonicznymi i pozostaje pod opieką konserwatora zabytków.
Najstarszy z zachowanych czytelnych nagrobków cmentarza pochodzi z 1845r. W 1994r. cmentarz został powiększony.

Seregiusz Borowik
Wiadomości PAKP nr 4 (185)